Basisinkomen redt mensenlevens
Het geheime experiment wat aantoont dat een basisinkomen mogelijk is.
Al jaren is het basisinkomen een veelbesproken thema in Nederland en de rest van de wereld. In binnen- en buitenland ontvingen experimentele groepen al een basisinkomen. Het invoeren van een onvoorwaardelijk basisinkomen, een maandelijks bedrag voor iedereen zonder verplichtingen, is een ingrijpende verandering die volgens voorstanders zorgt voor bestaanszekerheid en vrijheid, maar volgens critici onbetaalbaar is en economische risico's met zich meebrengt. Doordat er tegenstanders zijn die menen dat een basisinkomen niet betaalbaar is, maakt dat we op termijn niet ontkomen aan de discussie over mogelijk vergaande verbeteringen in het sociaaleconomisch systeem.
Maar is dit ook echt zo?
Laten we daarvoor eens naar een heel andere vorm van “basisinkomen” kijken, de Algemene Ouderdomswet (AOW). Deze wet is op 1 januari 1957 (69 jaar geleden), ingevoerd in Nederland. Het was een initiatief van minister Ko Suurhoff in het tweede kabinet-Drees en verving de tijdelijke Noodwet Ouderdomsvoorzieningen uit 1947. Vanaf 1957 kregen alle Nederlanders van 65 jaar oud recht op een basispensioen van de staat. Na de Tweede Wereldoorlog was er behoefte aan een structurele oplossing voor de schrijvende financiële situatie van veel ouderen. Daarom is de AOW ingevoerd, om armoede onder ouderen te bestrijden en hen een basisinkomen te garanderen na hun 65-e. Dit maakte een einde aan de afhankelijkheid van familie of armenzorg. De AOW is een volksverzekering gebaseerd op solidariteit. Daarom wordt de AOW gefinancierd door werkenden, waarbij de premies direct worden gebruikt om de uitkeringen van de huidige gepensioneerden te betalen.
De ontwikkeling en invoering van de AOW riep destijds weerstand op. Willem Drees moest in 1946 veel politieke weerstand overwinnen. Zijn partijgenoot en minister van financiën Lieftinck vreesde een onherstelbare aanslag op de schatkist. De katholieke coalitiegenoten verzetten zich tegen een staatspensioen. Over de uitkeringsgerechtigde leeftijd van 65 sprak niemand.
De Belastingdienst int de premies volksverzekeringen tegelijk met de inkomstenbelasting bij de verzekerden jonger dan de AOW-leeftijd (2024: 67 jaar). De Sociale Verzekeringsbank (SVB) keert de AOW uit aan de verzekerden vanaf het bereiken van de AOW-leeftijd. De AOW-premieplicht eindigt op de eerste dag van de betreffende maand.
Strikte voorwaarde voor de aanspraak op een volledige AOW-uitkering is, dat men 50 jaar binnen Nederland gevestigd is geweest. Deze 50 jaar is gebaseerd op de algemene werkzame leeftijd, gerekend vanaf 50 jaar voorafgaand aan het bereiken van de AOW-leeftijd. De eerste jaren vanaf 1957 werd de AOW volledig gefinancierd volgens het omslagstelsel. Bij de bepaling van de premiehoogte werd het percentage en het maximumbedrag per verzekerde elk jaar zo gekozen dat het totaal van de geïnde premies vermeerderd met enige rente-inkomsten gelijk was aan het totaal van de uitkeringen.
Nu al jaren bewezen is dat een AOW-basisinkomen mogelijk is, moet het eveneens mogelijk zijn om een algeheel onvoorwaardelijk basisinkomen op enige wijze, in te voeren.
Bij eerdere proefjes met het basisinkomen gaat het vaak om tien of twintig mensen zonder werk bij wie de uitkering wordt vervangen door het basisinkomen. Geld verdiend met werken, wordt niet op de uitkering in mindering gebracht. Met dergelijke kleinschalige experimenten is moeilijk vast te stellen wat de impact is op de maatschappij.
13 februari 2023 onthult Jeroen van Linge (*1) informatie over een geheim experiment met een basisinkomen tijdens. In het diepste geheim is in een aantal organisaties in Noord Nederland een proef met het basisinkomen gestart bij een divers gezelschap werkenden. Het onderzoek is onder volstrekte geheimhouding uitgevoerd. Dit om de voorkomen dat tegenstanders van het basisinkomen het proces verstoren.
Bij dit onderzoek is bewust gekozen om juist mensen die al werk hebben in te schakelen. Onder andere bij enkele ziekenhuizen, verzekeraars, productiebedrijven en in de horeca zijn er honderden mensen geworven die het deel van hun salaris dat overeenkomt met het basisinkomen automatisch overgemaakt krijgen. Het resterende deel is via hun loon gekoppeld aan hun flexcontract. De lonen zijn in principe ook de kosten die de werkgever heeft. Dus veel lager dan eerder. Doordat werknemers met een basisinkomen meer keuzevrijheid hebben is de motivatie om voor een bepaalde werkgever te werken een stuk steviger. Een ander positief effect is dat een aantal werkgevers zich meer zijn gaan interesseren in hun personeel.
Gemeente Toezicht wil daarom duidelijk maken dat invoering van een basisinkomen en een drastische aanpassing van het huidige sociale stelsel, de kwaliteit van leven kan veranderen. Gemeente Toezicht vraagt zich zelfs af of het levensreddend kan zijn door jongeren een perspectief te geven zichzelf te kunnen ontwikkelen binnen een maatschappij, die in grote mate onderhevig is aan technologische ontwikkelingen die menselijke arbeid vervangt en/of uitsluit. Daarnaast ziet Gemeente Toezicht, door de garantie van het vereiste component, ONVOORWAARDELIJK, de mogelijkheid om een zoveelste toeslagen affaire te voorkomen. Heeft men, nu jaren nadien, al eens gepubliceerd wat de toeslagenaffaire de staat heeft gekost en nog dagelijks kost? Als u denkt dat de toeslagen affaire is opgelost en beëindigd is, vergist u zich!
Gemeente Toezicht adviseert het college van de Gemeente Breda om met alle Nederlandse gemeenten in VNG verband naar Den Haag te gaan om te pleiten voor een algemeen onvoorwaardelijk basisinkomen. Gemeente Toezicht adviseert daarnaast om de samenwerking op te zoeken met de sociale partners die mee hebben gewerkt aan het geheime basisinkomen experiment.
*1 https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/regio/noord/2022-1/onthulling-geheim-experiment-met-basisinkomen